نهنگها از شگفتانگیزترین جانوران اقیانوسها هستند. شاید جالب باشد بدانید نهنگها با وجود زندگی در آب، پستاندار محسوب میشوند: با شش نفس میکشند، خونگرم هستند، بچه زنده به دنیا میآورند و به نوزادشان شیر میدهند.
اما نهنگها دقیقاً چه میخورند؟ پاسخ این سؤال به نوع نهنگ بستگی دارد؛ بعضی از نهنگها شکارچیاند و ماهی و ماهی مرکب میخورند، و بعضی دیگر بیشتر از موجودات ریز مثل کریل و پلانکتون تغذیه میکنند. در این مقاله به شکل کامل و ساده بررسی میکنیم غذای نهنگها چیست و هر گروه از نهنگها چگونه غذا میخورند.
نهنگ ها چه جانورانی هستند؟
نهنگها گروهی از پستانداران دریاییاند که بدنشان برای زندگی در آب کاملاً سازگار شده است. از نظر شیوه تغذیه، دانشمندان نهنگها را به دو گروه اصلی تقسیم میکنند:
- نهنگهای دندانهدار (Toothed whales)
- نهنگهای بالیندار یا بیدندان (Baleen whales)
این تقسیمبندی، پایهی فهم تغذیه نهنگهاست؛ چون ساختار دهان و روش شکار در این دو گروه کاملاً متفاوت است.
اگر دوست دارید شناخت کاملتری از ویژگیهای بدنی نهنگها داشته باشید، این مقالهها برای شماست:
نهنگ ها چه غذایی می خورند؟
به طور کلی:
- نهنگهای دندانهدار بیشتر شکار میکنند و از ماهی، ماهی مرکب، اختاپوس و گاهی جانوران بزرگتر تغذیه میکنند.
- نهنگهای بالیندار معمولاً شکارچیِ طعمههای بزرگ نیستند و بیشتر از موجودات ریز (کریل، پلانکتون و ماهیهای کوچک) استفاده میکنند.
مقایسه سریع غذای دو گروه اصلی نهنگها
| گروه نهنگ ها | غذای اصلی | روش تغذیه |
|---|---|---|
| نهنگ های دندانه دار | ماهی، ماهی مرکب، اختاپوس (و گاهی جانوران بزرگتر) | شکار فعال + بلعیدن طعمه |
| نهنگ های بالین دار | کریل، پلانکتون، ماهیهای ریز | فیلتر کردن آب دریا با بالین |
تغذیه نهنگ های دندانه دار
نهنگهای دندانهدار (مثل اورکا، برخی گونههای دلفین و …) دندان دارند؛ اما نکته مهم این است که بیشتر آنها غذا را نمیجوند. دندانها بیشتر برای گرفتن و نگهداشتن طعمه کاربرد دارند و نهنگ معمولاً طعمه را کامل یا تکههای بزرگ آن را میبلعد.
غذای نهنگ های دندانه دار چیست؟
- ماهیهای مختلف
- ماهی مرکب و اختاپوس
- در برخی گونهها (مثل اورکا)، حتی شکار جانوران بزرگتر دریایی
نهنگ های دندانه دار چگونه طعمه را پیدا می کنند؟
بسیاری از نهنگهای دندانهدار از پژواکیابی (Echolocation) استفاده میکنند؛ روشی شبیه سونار که کمک میکند در آبهای تاریک یا عمیق، طعمه و مسیر حرکت را پیدا کنند.
تغذیه نهنگ های بالین دار (بی دندان)
نهنگهای بالیندار به جای دندان، صفحات شانهمانندی به نام بالین (Baleen) دارند. بالین از کراتین ساخته شده (همان مادهای که در مو و ناخن انسان هم وجود دارد) و مثل یک فیلتر عمل میکند.
این نهنگها مقدار زیادی آب را همراه با طعمههای ریز وارد دهان میکنند، سپس آب را بیرون میدهند و کریل/پلانکتون پشت بالینها گیر میافتد و خورده میشود.
نهنگ های بالین دار چه می خورند؟
- کریل (Krill)
- پلانکتونها
- ماهیهای بسیار کوچک (در برخی گونهها)
نهنگ های بالین دار چگونه این «دهان بزرگ» را برای یک بلع عظیم آماده می کنند؟
بعضی از نهنگهای بالیندار (مثل خانواده رورکوالها و وال آبی) هنگام تغذیه میتوانند دهان را به شکل شگفتانگیزی باز کنند و حجم بزرگی از آب و طعمه را یکجا وارد کنند. این کار به چند ویژگی بدنی مهم مربوط است:
- شیارهای کشسان زیر گلو و شکم: این شیارها هنگام تغذیه باز میشوند و فضای زیادی برای ورود آب و طعمه ایجاد میکنند.
- فک انعطافپذیر: در نهنگهای بالیندار، ساختار فک به گونهای است که برای دهانگشودگی بسیار بزرگ، انعطاف بیشتری فراهم میکند.
- هماهنگی دقیق عضلات و بافتها: پژوهشها نشان دادهاند سازوکارهایی در بدن نهنگ وجود دارد که حرکت فک و گسترش گلو را برای «بلع موفق» هماهنگ میکند.
گفته میشود حمله تغذیهای وال آبی یکی از بزرگترین رویدادهای بیومکانیکی در طبیعت است: انرژی زیادی مصرف میکند، اما در عوض مقدار بسیار زیادی کالری نصیب نهنگ میشود.
وال آبی چه می خورد؟
وال آبی (به عنوان بزرگترین جانور جهان) یک نهنگ بالیندار است و بخش زیادی از غذای آن را کریل تشکیل میدهد. وال آبی میتواند در فصلهای تغذیه، مقدار بسیار زیادی کریل مصرف کند تا انرژی لازم برای بدن عظیم خود را تأمین کند.
نهنگ ها چگونه غذای خود را فیلتر می کنند؟ (خیلی خلاصه)
نهنگهای بالیندار بسته به گونه، روشهای متفاوتی دارند؛ اما به شکل ساده میتوان گفت:
- برخی هنگام حرکت در آب، بهصورت پیوسته آب را فیلتر میکنند.
- برخی (مثل وال آبی) در یک حرکت، حجم زیادی آب را وارد دهان کرده و بعد فیلتر میکنند.
- برخی گونهها نزدیک کف دریا تغذیه میکنند و موجودات ریز بستر را فیلتر میکنند.
جمع بندی
پاسخ این سؤال که نهنگ ها چه می خورند به نوع نهنگ بستگی دارد. نهنگهای دندانهدار بیشتر شکارچیاند و ماهی، ماهی مرکب و اختاپوس میخورند. در مقابل، نهنگهای بالیندار با کمک بالین آب دریا را فیلتر میکنند و بیشتر از کریل و پلانکتون تغذیه میکنند. با شناخت این تفاوت، میتوانیم بهتر بفهمیم چرا هر گونه نهنگ رفتار تغذیهای مخصوص خودش را دارد.
